تبلیغات
نقش جهان - لباس ایرانی ،‌فرهنگ ایرانی

نقش جهان

لباس همانند زبان، آداب و رسوم همواره به عنوان نماد فرهنگ و اصالت یك كشور مطرح بوده و هست، چنان كه دامن‌های مردان اسكاتلندی، ساری زنان هندی، دشداشه مردان عرب و كیمونوی زنان ژاپنی در هر جایی از جهان حضور مردمان آن كشور را از دیگران متمایز می‌كند.



محال است نام ژاپن به میان بیاید و تصویر یك بانوی كیمونوپوش بادبزن به‌دست در ذهنتان مجسم نشود. كیمونو، پارچه ابریشمی است كه در اندازه 13 متر و در 8 قطعه بریده می‌شود و در دوخت آن هیچ دكمه‌ای به كار نمی‌رود. كیمونوی زنانه به وسیله شال‌های پهن ابریشمی رنگارنگ كه در زبان ژاپنی به آن ابی (كمربند)‌ می‌گویند، مهار می‌شود. آستین‌های كیمونوی دوشیزگان ژاپنی بلند و گشاد و برای زنان كمی كوتاه‌تر است كه از آن به عنوان جیب استفاده می‌كنند و در آن دستمال یا كیف پول مخصوص خود را كه از پارچه زری‌باف است، قرار می‌‌دهند. كیمونوها بسته به این كه چه جنسی داشته باشند، قیمت‌هایی متفاوت دارند. كیمونوهای ابریشمی دستباف فوق‌العاده گران هستند به طوری كه اگر شما بخواهید تنها یك روز در ژاپن كیمونو تن كنید باید حدود 30 تا 40 دلار فقط بابت كرایه آن بپردازید. با گذشت سال‌ها و رواج مدل‌های غربی، كیمونو همچنان لباس ملی ژاپنی‌هاست، تا جایی كه در تمامی اعیاد، جشن‌های مذهبی و حتی مراسم عروسی و تدفین همه با كیمونو ظاهر می‌شوند.
طراحی لباس ملی در كشور ما نیز مقوله‌ای است كه از مدت‌ها پیش توجه كارگروه‌های طراحی لباس را به خود جلب كرده، اما علی‌رغم تنوع اقوام و فرهنگ‌ها در كشور، طراحان ما هنوز نتوانسته‌اند مدل شایسته و در خور توجهی را به عنوان لباس ملی انتخاب كنند.
لباس ملی در گذشته
یك طراح لباس تئاتر و تلویزیون درباره سابقه لباس ملی در ایران می‌گوید: ایرانی‌ها پیش از دوره قاجار نیز دارای لباس ملی بودند. زنان شلیته، نیم شلیته و چادر می‌پوشیدند. مردان نیز سرداری، شال روی كمر، شلوار گشاد و كلاه داشتند.
به اعتقاد منیره ملكی، دوره قاجار اوج تحولات لباس در ایران به شمار می‌آید، زیرا از ابتدای این دوره تا زمان سلطنت ناصرالدین شاه و سفر او به فرنگ، زنان پیراهن كوتاه جلو باز بدون یقه از جنس ابریشم كه دكمه‌های آن از مروارید تهیه شده بود با شلوار گشاد و نیم‌تنه كوتاهی به نام ارخالقی به تن و چارقه به سر می‌كردند. آنها همچنین روی پیراهن‌های خود، لباس دیگری به نام چاپكین می‌پوشیدند كه عبارت بود از پیراهن بدون یقه‌ای كه جلوی آن باز بود و در زیر كمر، از چپ به راست دكمه می‌خورد.
پس از بازگشت ناصرالدین شاه به ایران، چادر و چاقچور (شلوار بلند چین‌دار مخصوص زنان)‌ جای خود را به شلیته كوتاه و روسری سفید داد. پس از آن نیز یعنی از ابتدای سلطنت مظفرالدین شاه تا پایان دوره قاجار زنان از چادر و روبند به عنوان پوشش استفاده می‌كردند.
در این دوره بود كه كت و دامن و لباس به شیوه فرنگی در میان زنان طبقه مرفه رواج یافت. پس از انقلاب مشروطه كه بسیاری از مردان به خارج سفر كرده و پوشش اروپایی را با كت و شلوار، پاپیون و كراوات به ایران سوغات آوردند، لباس مردان به كلی تغییر كرد و كت جای تن‌پوش‌های بیرونی مانند شال، قبا، سرداری و لباده را گرفت. شلوارهایی نیز كه از پارچه سیاه جناغی یا مشابه آن دوخته می‌شد با شلوار و كمربند غربی جایگزین شدند. تمام كارمندان دولت و دانش‌آموزان پسر، كلاه‌های لبه‌دار استوانه‌ای معروف به كلاه پهلوی را به جای كلاه‌های خز مرسوم و كلاه‌های بیضوی به سر كردند كه البته این كلاه نیز پس از مدتی جای خود را به كلاه‌های لبه‌دار اروپایی داد. پیش از واقعه گوهرشاد و كشف حجاب، عبدالحسین تیمورتاش یكی از درباریان تحصیلكرده فرنگ با قانونی كردن واردات كلاه‌های زنانه از خارج، پوشش زنان را تغییر داد و به صورتی اروپایی درآورد.
و اما امروز...
از سال 1385 كه ساماندهی لباس و بسترسازی فرهنگ لباس ایرانی به عنوان یك ضرورت مطرح شد تا امروز چندین جشنواره و نمایشگاه برگزار شده است كه آخرین آنها در اوایل اسفند با رونمایی از 3 نمونه پوشش زنان شاغل و كارمند همراه بود. بحث بر سر لباس ملی همچنان ادامه پیدا كرد تا این كه رئیس‌جمهور در مراسم ثبت ملی چادر و حجاب اقوام ایرانی در فهرست میراث معنوی، بر ضرورت طراحی لباس ملی تاكید و طراحان را برای ارائه الگوها و مدل‌های متناسب با فرهنگ ایرانی فراخواند. اما براستی لباس ملی چه لباسی است؟
برای آن كه لباس سنتی ژاپن به فراموشی سپرده نشود، مسوولان این كشور مجبور شده‌اند راهكارهایی را برای افزایش استفاده از كیمونو در این كشور بیندیشند

آیا همان‌طور كه بسیاری از مردم فكر می‌كنند، لباس ملی یك لباس متحدالشكل و واحد است؟ از نظر منیره ملكی، لباس ملی به لباسی گفته می‌شود كه هماهنگ با پیشینه فرهنگی بوده و پاسخگوی نیازهای افراد باشد. این طراح لباس تئاتر و تلویزیون تحولات لباس در ایران را در راستای تحولات لباس در دنیا می‌داند. وی لباس‌های محلی و سنتی ایرانی كه میان اقوام مختلف رواج داشت و اكنون نیز تا حدودی رواج دارد را در قالب لباس ملی قابل تعریف نمی‌داند و می‌گوید: لباس‌های محلی و سنتی ایرانی مختص به روستاییان بوده و متناسب با نوع كاركرد آنها در روستا طراحی شده و به هیچ عنوان مناسب نیاز ساكنان شهر كه مدام در رفت و آمدند، نیست. وی با تاكید بر ادغام نقش مایه‌های ایرانی و فاكتورهای جهانی برای طراحی لباس ملی معتقد است یك لباس وقتی ملی می‌شود كه عنصر ملیت در آن گنجانده شود. به اعتقاد ملكی بهترین راه نمایش هویت در لباس ملی ایران استفاده از تركیب‌ها و فرم‌های ایران باستان است.
یكی از نظراتی كه در تعریف لباس ملی وجود دارد، تعریف كاركردی نبودن این لباس است. بسیاری از كارشناسان و طراحان لباس بر این عقیده‌اند كه وقتی صحبت از لباس ملی می‌شود، هدف استفاده كاركردی از آن نیست و عموما نمی‌توان از آن در تمامی مجالس اعم از رسمی و غیررسمی به عنوان پوشش استفاده كرد، در نتیجه این نوع لباس فقط به عنوان نماد و سمبل هویت یك جامعه یا كشور تعریف می‌شود و دلیل آن نیز دست و پاگیر بودن عموم این لباس‌هاست. همان‌گونه كه در بیشتر كشورها نیز مشاهده شده است كاركرد لباس ملی در طول زمان به علت ویژگی‌هایش دچار تغییر شده است. تغییر از آن نظر كه دیگر استفاده آن فقط در مكان‌های خاص صورت می‌گیرد.
آذر نجیبی، طراح لباس و مدرس دانشگاه نیز در این مورد می‌گوید: امروزه در ژاپن جوانان تمایلی به پوشیدن لباس سنتی خود ندارند، چرا كه كیمونوی ژاپنی اكنون لباس راحتی برای راه رفتن و نشست و برخاست و حتی محیط كار نیست. یكی از مشكلات زنان كیمونوپوش بالا و پایین رفتن از پله‌هاست كه باید به صورت مورب انجام شود. از این روست كه برای آن كه لباس سنتی ژاپن به فراموشی سپرده نشود، مسوولان این كشور مجبور شده‌اند راهكارهایی را برای افزایش استفاده از كیمونو در این كشور بیندیشند. به عنوان مثال قانونی را وضع كرده‌اند كه هر كس در ژاپن با كیمونو رفت و آمد كند، می‌تواند به صورت رایگان از سیستم حمل‌ونقل شهری استفاده و همچنین مجانی از موزه‌ها بازدید كند. او كه تاكنون تحقیقات گسترده‌ای روی لباس اقوام ایرانی داشته است، می‌گوید: لباس‌های قومی و محلی جدا از اصالت و زیبایی بسیار پوشیده هستند و می‌توان طرح ساده شده آنها را برای لباس شهری به كار گرفت.
در حال حاضر مانتو برای زنان به عنوان یك پوشش غالب در كشور ما مطرح است و به پوششی همه‌كاره برای خانم‌ها تبدیل شده است كه در تمامی محافل از اداری گرفته تا مهمانی و مراكز فرهنگی مورد استفاده قرار می‌گیرد. با تعریفی كه از لباس ملی در دست است یعنی پوششی منطبق بر الگوهای ایرانی اسلامی، می‌توان در هر زمان و مكانی مانتو را به تن كرد، حال این پرسش مطرح می‌شود كه آیا مانتو را می‌توان در زمره لباس ملی قرار داد، ولی نجیبی معتقد است: مانتو نه یك لباس ملی كه اتفاقا لباسی غیرایرانی است. وی مانتو را یك لباس وارداتی می‌داند و می‌گوید: حتی اگر موتیف‌ها و طرح‌های ایرانی در آن به كار رفته باشد، باز هم مانتو یك لباس فرنگی است كه اروپاییان وارد فرهنگ ما كرده‌اند. ملكی نیز مانتو را نه‌یك لباس ملی بلكه نوعی لباس فرم می‌داند كه خانم‌ها براساس عرف اجتماعی به تن كرده‌اند. به اعتقاد وی، لباس ملی باید از نظر رنگ و طرح متنوع بوده و متناسب با نیاز افراد جامعه باشد و به هیچ عنوان نباید با یونیفرم‌های متحد‌الشكل یكسان گرفته شود. از تمامی حرف‌ها و گفته‌های این طراح لباس كه بگذریم، باید ببینیم در كشوری با تنوع قومی بسیار و جمعیتی كه طیف بیشتر آن را افراد جوان تشكیل می‌دهند، چه نوع لباسی در حكم لباس ملی قرار می‌گیرد تا فرهنگ ایرانی را همچون گذشته، زنده و پایدار در میان دیگر ملت‌ها نگاه دارد.
منبع بهار مهرنژاد /جام جم




طبقه بندی: تاریخی، 

اشتراک و ارسال مطلب به:

نوشته شده در تاریخ شنبه 1390/01/20 توسط : نقش جهان

اشکان
شنبه 1390/02/24 14:39
وب بسیار جالبی داری محمد افرین به ما هم سری بزن
پاسخ نقش جهان : ممنون از لطف شما
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.
/* www.veldan.tk */